Bò rừng châu Âu, hay wisent – Bison bonasus từng là loài phân bố rộng khắp lục địa, nhưng đã suy giảm nghiêm trọng vào đầu thế kỷ 20 do săn bắn quá mức và mất môi trường sống.
Theo các dữ liệu từ các tổ chức bảo tồn, cá thể hoang dã cuối cùng bị ghi nhận đã biến mất vào năm 1927 tại khu vực Caucasus. Khi đó, thế giới chỉ còn lại chưa tới 60 cá thể sống trong vườn thú và các khu nuôi giữ bảo tồn.
Từ sau thập niên 1950, các chương trình nhân giống và tái thả bắt đầu được triển khai. Trong nhiều thập kỷ, đây trở thành một trong những nỗ lực phục hồi động vật hoang dã quy mô lớn và thành công nhất tại châu Âu.
Quần thể đang dần phục hồi trên khắp châu Âu
Nhờ các dự án bảo tồn, số lượng bò rừng sống tự do đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Từ khoảng hơn 2.500 cá thể cách đây một thập kỷ, hiện con số đã lên tới gần 7.000 con.
Các đàn bò rừng hiện đã xuất hiện trở lại ở nhiều quốc gia như Ba Lan, Belarus, Đức, Romania, Thụy Sĩ, Lithuania và cả Anh. Một số khu vực ghi nhận kết quả nổi bật:
- Tại Romania, tổ chức Rewilding Europe đã đưa hơn 100 cá thể trở lại vùng Nam Carpathians
- Ở Bulgaria, quần thể nhỏ tại dãy Rhodope đang tăng trưởng ổn định từ năm 2019
- Tại Anh, bò rừng được tái thả vào Blean Woods từ năm 2022, đánh dấu sự trở lại sau hàng trăm năm
Vai trò trong tái tạo hệ sinh thái rừng
Sự trở lại của bò rừng không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn mà còn tạo ra tác động rõ rệt đến cấu trúc rừng tự nhiên.
Thông qua các hoạt động như gặm cỏ, bẻ cành, đào đất và di chuyển trong rừng, chúng giúp mở tán rừng, tạo điều kiện cho ánh sáng tiếp cận mặt đất và thúc đẩy thực vật phát triển đa dạng hơn.
Một số thay đổi đã được ghi nhận tại các khu rừng ở Anh:
- Tăng độ mở của tán rừng
- Thực vật bản địa phục hồi mạnh hơn
- Môi trường sống đa dạng cho côn trùng và động vật nhỏ
Các nhà bảo tồn tại Anh cũng đang xây dựng hệ thống cầu vượt sinh thái để giúp đàn bò rừng di chuyển an toàn và mở rộng phạm vi sinh sống.
Tác động đến lưu trữ carbon và khí hậu
Ngoài vai trò sinh thái, bò rừng còn được xem là một yếu tố hỗ trợ trong giảm phát thải khí nhà kính.
Một nghiên cứu của Yale University công bố năm 2024 cho thấy đàn bò rừng tại Romania có khả năng hỗ trợ hấp thụ lượng carbon tương đương khí thải hằng năm của hàng chục nghìn xe ô tô.
Cơ chế tác động đến từ nhiều yếu tố:
- Phân tán dinh dưỡng trong đất
- Gặm cỏ giúp tái sinh thảm thực vật
- Hỗ trợ lưu giữ carbon trong tầng đất
- Tăng độ ổn định của hệ sinh thái rừng
Dù các con số còn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên từng khu vực, nghiên cứu vẫn nhấn mạnh vai trò quan trọng của loài này trong việc tái cân bằng hệ sinh thái.
Lợi ích mở rộng cho đa dạng sinh học
Không chỉ tác động đến thực vật và khí hậu, bò rừng còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đến các loài sinh vật khác.
Tại một số khu bảo tồn ở Hà Lan, bò rừng được ghi nhận giúp hỗ trợ môi trường sống cho nhiều loài chim. Lông rụng theo mùa của chúng trở thành vật liệu tự nhiên được chim sử dụng để lót tổ, giúp giữ nhiệt và bảo vệ trứng tốt hơn.
Các nhóm nghiên cứu sinh học đang tiếp tục theo dõi để đánh giá sâu hơn mức độ ảnh hưởng của hiện tượng này đối với khả năng sinh sản của các loài chim.