Việt Nam vừa chính thức công bố 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình chuẩn hóa công nghệ lưu trữ điện năng. Đây là nền tảng pháp lý – công nghệ then chốt nhằm hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Bộ tiêu chuẩn được xây dựng dựa trên việc tham chiếu sâu rộng các chuẩn mực quốc tế như IEC, UL, NFPA, đồng thời tuân thủ chặt chẽ Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật cùng Thông tư 11/2021/TT-BKHCN. Quá trình xây dựng trải qua nhiều vòng lấy ý kiến công khai, thẩm định khoa học và phê duyệt chính thức, đảm bảo tính minh bạch, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.
Bối cảnh công bố và vai trò của các bên liên quan
Ngày 15/10/2025, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (VSQI) thuộc Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, phối hợp cùng Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS) và Quỹ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), đã tổ chức Hội nghị chuyên đề báo cáo kết quả dự án và công bố bộ tiêu chuẩn. Sự kiện diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, thu hút sự tham gia của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng, chuyên gia kỹ thuật và tổ chức quốc tế.
Dự án được triển khai từ tháng 4/2024 đến tháng 11/2025, với mục tiêu thiết lập khung tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên cho hệ thống lưu trữ năng lượng tại Việt Nam. Phát biểu tại hội nghị, đại diện UNOPS và ETP nhấn mạnh vai trò của bộ tiêu chuẩn như một “hạ tầng mềm” giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các quốc gia đi đầu về công nghệ BESS, đồng thời giảm thiểu rủi ro về an toàn, môi trường và đầu tư.
Cấu trúc 4 nhóm tiêu chuẩn
Toàn bộ 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng được chia thành 4 nhóm lớn, phản ánh đầy đủ vòng đời của một hệ thống BESS từ khái niệm, thiết kế, vận hành đến an toàn và môi trường.
Nhóm tiêu chuẩn về từ vựng, thông số kỹ thuật và phương pháp thử tập trung vào việc chuẩn hóa khái niệm, thuật ngữ và cách phân loại hệ thống lưu trữ năng lượng. Nhóm này đóng vai trò nền móng, giúp các bên liên quan – từ nhà sản xuất, đơn vị thiết kế đến cơ quan quản lý – sử dụng chung một “ngôn ngữ kỹ thuật”, tránh sai lệch trong đánh giá và triển khai. Các tiêu chuẩn trong nhóm áp dụng cho nhiều công nghệ lưu trữ khác nhau như điện hóa, cơ học, nhiệt, điện và hóa học.
Nhóm tiêu chuẩn về hoạch định và đánh giá tính năng hệ thống hướng đến việc tối ưu hóa thiết kế và hiệu suất vận hành. Nội dung tập trung vào hướng dẫn lập kế hoạch, thử nghiệm hiệu suất, đánh giá khả năng tích hợp với nguồn năng lượng tái tạo và nguồn dự phòng. Đây là nhóm tiêu chuẩn đặc biệt quan trọng trong bối cảnh điện mặt trời, điện gió ngày càng chiếm tỷ trọng lớn và đòi hỏi hệ thống lưu trữ phải đáp ứng được sự biến động công suất.
Nhóm tiêu chuẩn về môi trường phản ánh cách tiếp cận phát triển bền vững của Việt Nam. Nhóm này không chỉ đề cập đến đánh giá tác động môi trường trong quá trình vận hành, mà còn bao quát các kịch bản sự cố pin, hướng dẫn tái sử dụng, tái chế và tính toán phát thải khí nhà kính. Việc đưa nội dung pin tái sử dụng và vòng đời sản phẩm vào tiêu chuẩn cho thấy tư duy kinh tế tuần hoàn đã được tích hợp ngay từ giai đoạn xây dựng khung kỹ thuật.
Nhóm tiêu chuẩn về an toàn hệ thống lưu trữ tích hợp lưới điện tập trung vào các yêu cầu then chốt liên quan đến an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ hệ thống trong suốt vòng đời. Nhóm này đặc biệt nhấn mạnh các thử nghiệm an toàn đối với pin lithium-ion – công nghệ đang được sử dụng phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Danh mục đầy đủ 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng (TCVN 14499)
Bộ 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng được ban hành thống nhất dưới mã TCVN 14499, xây dựng trên cơ sở tương thích trực tiếp với bộ tiêu chuẩn quốc tế IEC 62933. Mỗi tiêu chuẩn đảm nhiệm một vai trò kỹ thuật riêng, bao phủ toàn bộ vòng đời của hệ thống BESS từ định nghĩa, thiết kế, đánh giá hiệu suất đến môi trường và an toàn tích hợp lưới điện.
- TCVN 14499-1:2025 (IEC 62933-1:2024)
Quy định hệ thống từ vựng, thuật ngữ và khái niệm cơ bản, tạo nền tảng thống nhất cho toàn bộ bộ tiêu chuẩn về hệ thống lưu trữ điện năng. - TCVN 14499-2-1:2025 (IEC 62933-2-1:2017)
Đưa ra các thông số kỹ thuật và phương pháp thử nghiệm chung, làm cơ sở đánh giá hiệu năng và độ tin cậy của các hệ thống lưu trữ điện năng. - TCVN 14499-2-2:2025 (IEC/TS 62933-2-2:2022)
Bổ sung yêu cầu kỹ thuật theo từng ứng dụng cụ thể, tập trung vào thử nghiệm tính năng trong điều kiện vận hành thực tế. - TCVN 14499-2-200:2025 (IEC/TR 62933-2-200:2021)
Nghiên cứu các trường hợp điển hình của hệ thống lưu trữ điện năng đặt tại trạm sạc xe điện, tích hợp nguồn điện mặt trời. - TCVN 14499-3-1:2025 (IEC/TS 62933-3-1:2018)
Hướng dẫn hoạch định và đánh giá tính năng hệ thống lưu trữ điện năng theo các quy định kỹ thuật chung. - TCVN 14499-3-2:2025 (IEC/TS 62933-3-2:2023)
Quy định yêu cầu bổ sung đối với các hệ thống tích hợp nguồn năng lượng tái tạo có công suất biến động lớn như điện gió, điện mặt trời. - TCVN 14499-3-3:2025 (IEC/TS 62933-3-3:2022)
Áp dụng cho các ứng dụng tiêu thụ nhiều năng lượng và hệ thống điện dự phòng, tập trung vào độ ổn định và khả năng đáp ứng tải cao. - TCVN 14499-4-1:2025 (IEC 62933-4-1:2017)
Đưa ra các hướng dẫn chung liên quan đến vấn đề môi trường trong suốt vòng đời của hệ thống lưu trữ điện năng. - TCVN 14499-4-2:2025 (IEC 62933-4-2:2025)
Đánh giá tác động môi trường của các sự cố hỏng hóc pin trong hệ thống lưu trữ điện hóa. - TCVN 14499-4-3:2025
Quy định các yêu cầu bảo vệ đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng dưới các điều kiện môi trường khác nhau. - TCVN 14499-4-4:2025 (IEC 62933-4-4:2023)
Xác định yêu cầu môi trường đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng sử dụng pin tái sử dụng, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn. - TCVN 14499-5-1:2025 (IEC 62933-5-1:2024)
Đưa ra các xem xét an toàn chung đối với hệ thống lưu trữ điện năng tích hợp lưới điện. - TCVN 14499-5-2:2025 (IEC 62933-5-2:2020)
Quy định yêu cầu an toàn đối với hệ thống lưu trữ điện năng dựa trên nguyên lý điện hóa. - TCVN 14499-5-3:2025 (IEC 62933-5-3:2017)
Hướng dẫn thực hiện các sửa đổi ngoài kế hoạch đối với hệ thống lưu trữ điện năng điện hóa trong quá trình vận hành. - TCVN 14499-5-4:2025
Quy định phương pháp và quy trình thử nghiệm an toàn đối với hệ thống lưu trữ điện năng tích hợp lưới điện sử dụng pin lithium-ion.
Việc ban hành 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng không chỉ hoàn thiện khung kỹ thuật cho công nghệ BESS tại Việt Nam, mà còn tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho toàn bộ chuỗi hoạt động từ thiết kế, thử nghiệm đến vận hành và đánh giá sự phù hợp. Bộ tiêu chuẩn giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật, nâng cao an toàn, kiểm soát tác động môi trường và đảm bảo khả năng tích hợp hiệu quả với lưới điện quốc gia.
Quan trọng hơn, sự tương thích trực tiếp với các tiêu chuẩn quốc tế IEC tạo điều kiện thuận lợi cho thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường lưu trữ năng lượng theo hướng chuyên nghiệp, bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0”, 15 tiêu chuẩn quốc gia cho hệ thống pin lưu trữ năng lượng chính là nền tảng kỹ thuật – pháp lý then chốt để ngành lưu trữ điện năng phát triển dài hạn và hội nhập sâu với khu vực và thế giới.