Cơ chế bù trừ carbon quốc tế dành cho lĩnh vực hàng không đang mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho thị trường carbon tại Đông Nam Á. Theo các dự báo, tín chỉ carbon hàng không có thể mang lại cho ASEAN giá trị kinh tế tối thiểu 1,6 tỷ USD và thậm chí đạt tới 8,5 tỷ USD vào năm 2035 nếu các dự án trong khu vực đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn quốc tế.

Hiện nay, trên thế giới đã có 57 dự án phát hành khoảng 36,6 triệu tín chỉ carbon đủ điều kiện tham gia Cơ chế bù trừ và giảm phát thải carbon đối với hàng không quốc tế (CORSIA). Trong số đó, Đông Nam Á đóng góp bốn dự án, gồm hai dự án tại Lào và hai dự án tại Campuchia.

Mức lợi ích kinh tế của khu vực có thể còn cao hơn nếu toàn bộ các dự án carbon đang được phát triển hoàn thành quy trình đánh giá của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và được chính phủ các quốc gia sở tại chấp thuận.

Nhu cầu tín chỉ carbon hàng không tăng mạnh nhờ CORSIA

Các quy định về bù trừ phát thải đối với các hãng hàng không quốc tế đang ngày càng chặt chẽ hơn, kéo theo nhu cầu lớn đối với tín chỉ carbon hàng không đáp ứng tiêu chuẩn CORSIA.

Trong giai đoạn đầu của cơ chế này (2024-2026), các quốc gia tự nguyện tham gia phải yêu cầu các hãng hàng không bù đắp 85% lượng phát thải tăng thêm so với mức của năm 2019. Toàn bộ nghĩa vụ này phải hoàn thành trước tháng 1/2028.

Sau đó, từ năm 2027 đến năm 2035, CORSIA bước sang giai đoạn thứ hai với phạm vi áp dụng rộng hơn, khiến nhu cầu tín chỉ carbon dự kiến tăng mạnh trên toàn cầu.

ASEAN sở hữu nguồn cung tín chỉ carbon đầy tiềm năng

Để đánh giá khả năng cung ứng tín chỉ carbon hàng không, các dự án tại ASEAN được chia thành ba nhóm theo mức độ phát triển.

Nhóm dự án đã phát hành tín chỉ đủ điều kiện CORSIA

Đây là những dự án đã đáp ứng toàn bộ yêu cầu kỹ thuật của CORSIA và được quốc gia sở tại cấp thư chấp thuận để các hãng hàng không sử dụng tín chỉ cho mục đích bù trừ phát thải.

Tính đến tháng 6, bốn dự án tại Lào và Campuchia đã phát hành khoảng 2,6 triệu tín chỉ, chiếm 7,1% tổng nguồn cung toàn cầu. Nhờ đó, Đông Nam Á hiện là khu vực cung ứng tín chỉ CORSIA lớn thứ hai thế giới.

Các dự án đã đạt tiêu chuẩn nhưng chưa được phê duyệt

Nhóm thứ hai gồm các dự án đã đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của CORSIA nhưng chưa được cấp phép để trở thành nguồn tín chỉ carbon hàng không chính thức.

Hiện toàn cầu có khoảng 1.435 dự án thuộc nhóm này với tổng cộng 338 triệu tín chỉ đã được phát hành. Riêng ASEAN có 54 dự án phân bố tại Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam, tạo ra khoảng 18,2 triệu tín chỉ.

Nếu hoàn tất thủ tục phê duyệt, giá trị kinh tế của các dự án này có thể đạt từ 182 triệu USD đến 419 triệu USD.

Đến năm 2035, các dự án này còn có khả năng bổ sung thêm từ 5-26 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, tương ứng giá trị từ 50 triệu USD đến gần 600 triệu USD.

100 dự án đang phát triển có thể tạo nguồn cung hàng tỷ USD

Nhóm cuối cùng gồm các dự án carbon vẫn trong giai đoạn triển khai. ASEAN hiện có khoảng 100 dự án thuộc nhóm này.

Theo dự báo, đến năm 2035, các dự án có thể phát hành từ 133-302 triệu tín chỉ carbon hàng không đạt tiêu chuẩn CORSIA, mang lại giá trị kinh tế khoảng 1,3-7 tỷ USD.

Khi cộng dồn cả ba nhóm dự án theo các kịch bản về giá và sản lượng tín chỉ, ASEAN được ước tính có thể tạo ra giá trị kinh tế từ 1,6 tỷ USD đến 8,5 tỷ USD trước năm 2035.

Việt Nam hưởng lợi khi tham gia CORSIA từ năm 2026

Đối với Việt Nam, triển vọng phát triển tín chỉ carbon hàng không đang trở nên rõ ràng hơn sau khi nước ta chính thức đăng ký tham gia CORSIA trên cơ sở tự nguyện từ năm 2026.

Theo ICAO, quyết định của Việt Nam cùng Dominica đã nâng tổng số quốc gia tự nguyện tham gia cơ chế này lên 130 nước.

Điều đó đồng nghĩa ngành hàng không Việt Nam sẽ từng bước thực hiện đầy đủ các yêu cầu về giám sát phát thải, báo cáo khí nhà kính và bù trừ carbon theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, đây cũng là động lực để thúc đẩy các dự án carbon trong nước đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Song song với đó, Việt Nam cũng đang hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường carbon. Theo lộ trình hiện hành, thị trường carbon sẽ được thí điểm đến hết năm 2028 và dự kiến vận hành chính thức từ năm 2029.

Cầu vượt xa cung, mở ra dư địa tăng trưởng lớn

Nhu cầu toàn cầu đối với tín chỉ carbon hàng không được dự báo đạt khoảng 201-219 triệu tín chỉ trong giai đoạn đầu của CORSIA và tăng lên 1,25-1,8 tỷ tín chỉ trong giai đoạn 2027-2035.

Khu vực châu Á – Thái Bình Dương sẽ trở thành thị trường tiêu thụ lớn thứ hai thế giới sau châu Âu khi nhiều hãng hàng không bắt đầu thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải ở giai đoạn hai.

Trong ASEAN, Singapore, Thái Lan và Indonesia chiếm hơn 95% tổng nhu cầu tín chỉ carbon theo CORSIA. Riêng bốn hãng hàng không gồm Singapore Airlines, Thai Airways, Scoot và Garuda Indonesia được dự báo sẽ sử dụng khoảng 75% tổng lượng tín chỉ của toàn khu vực.

Trong khi đó, nguồn cung hiện nay của ASEAN mới chỉ đạt khoảng 2,6 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu khoảng 18 triệu tín chỉ ngay trong giai đoạn đầu.

Sự chênh lệch lớn giữa cung và cầu cho thấy tín chỉ carbon hàng không đang trở thành thị trường giàu tiềm năng đối với ASEAN. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội trị giá hàng tỷ USD này, các quốc gia cần sớm hoàn thiện cơ chế phê duyệt dự án, xây dựng hành lang pháp lý minh bạch và thúc đẩy giao dịch tín chỉ carbon xuyên biên giới.

Đối với Việt Nam, việc tham gia CORSIA cùng tiến trình hoàn thiện thị trường carbon không chỉ giúp ngành hàng không đáp ứng các cam kết giảm phát thải mà còn mở ra cơ hội đưa các dự án carbon trong nước tiếp cận nhu cầu ngày càng tăng của thị trường quốc tế.