Nhiều công trình chỉ phát hiện lỗi thiết kế thang thoát hiểm khi công tác nghiệm thu bị đình lại hoặc sự cố thực tế xảy ra. Những sai lệch tưởng chừng nhỏ về kích thước, tải trọng hay vật liệu có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng ngoài dự tính. Tuân thủ tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời chính là cách giảm thiểu rủi ro ngay từ giai đoạn thiết kế. Hãy cùng tìm hiểu các tiêu chuẩn quan trọng nhất trong bài viết này.

Khi nào công trình bắt buộc phải bố trí thang thoát hiểm ngoài trời?

Theo Bộ Xây dựng trong QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, nhiều công trình bắt buộc phải bổ sung thang thoát hiểm ngoài trời để đảm bảo có đủ lối thoát nạn khi xảy ra cháy. Việc xác định đúng trường hợp áp dụng là bước quan trọng để đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời.

Công trình có diện tích sàn lớn
Khi diện tích mỗi tầng từ 300 m² trở lên, hoặc căn hộ ở tầng trên có diện tích vượt 500 m², công trình phải có tối thiểu 2 lối thoát nạn độc lập. Trong nhiều phương án thiết kế, thang thoát hiểm ngoài trời được sử dụng như lối thoát bổ sung.
Khu vực tập trung đông người
Các không gian có sức chứa từ 50 người trở lên như văn phòng, trường học, nhà hàng, showroom hoặc xưởng sản xuất đều phải bảo đảm nhiều hướng thoát nạn an toàn.
Nhà ở kết hợp kinh doanh
Nhà phố kinh doanh từ 3 tầng trở lên bắt buộc có ít nhất một lối thoát hiểm tách biệt với khu vực sinh hoạt và buôn bán.
Nhà cao từ 28 m đến 50 m
Được phép sử dụng cầu thang bộ ngoài trời loại 3 nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu trong tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời.
Công trình diện tích nhỏ nhưng chỉ có một cầu thang trong nhà
Phía đối diện phải bố trí ban công hoặc lối tiếp cận dẫn đến thang thoát hiểm ngoài trời để tăng khả năng thoát nạn.

Tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời mới nhất

Tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời là căn cứ quan trọng để thiết kế lối thoát nạn an toàn, đáp ứng yêu cầu phòng cháy chữa cháy và quy chuẩn xây dựng hiện hành. Dưới đây là những quy định mới nhất về kích thước, kết cấu và vật liệu mà chủ đầu tư cần nắm rõ trước khi thi công:

Tiêu chuẩn về chiều rộng thang thoát hiểm ngoài trời

Trong hệ thống tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời, kích thước tổng thể của cầu thang quyết định trực tiếp đến khả năng thoát nạn an toàn khi có cháy. Thang phải đủ rộng để nhiều người di chuyển liên tục, đồng thời bảo đảm không gian bước chân và độ an toàn tại các vị trí tiếp xúc:

Chiều rộng bản thang nhà ở riêng lẻ: tối thiểu 900 mm.
Chiều rộng bản thang công trình công cộng: từ 1.000-1.100 mm.
Chiều rộng mặt bậc: từ 250-300 mm để đặt trọn bàn chân.
Chiều cao bậc thang: phổ biến từ 170-190 mm.
Chiều cao lan can và tay vịn: tối thiểu 800 mm, khuyến nghị đến 1.100 mm.
Khoảng cách giữa các thanh lan can phải đủ nhỏ để hạn chế nguy cơ lọt người hoặc trẻ em.

Tiêu chuẩn về độ dốc và góc nghiêng

Độ dốc là yếu tố ảnh hưởng lớn đến tốc độ thoát hiểm. Nếu thang quá đứng, người sử dụng dễ mất thăng bằng; nếu quá thoải, thang chiếm nhiều diện tích và giảm hiệu quả bố trí. Vì vậy, tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời quy định rõ giới hạn góc nghiêng:

Thang thoát nạn ngoài trời dạng hở được phép có góc nghiêng tối đa 60°.
Tỷ lệ tương ứng khoảng 1:1,75 so với mặt phẳng ngang.
Đối với lối thoát nạn chính, độ dốc lý tưởng nằm trong khoảng 33-35°.
Góc nghiêng hợp lý giúp người già, trẻ nhỏ và người bị thương di chuyển dễ dàng hơn.
Thiết kế đúng độ dốc cũng hạn chế trượt ngã trong điều kiện khói bụi và tâm lý hoảng loạn.

Tiêu chuẩn chiều cao bậc và mặt bậc

Theo QCVN 06:2022/BXD, kích thước từng bậc thang phải được tính toán đồng đều để tạo nhịp bước ổn định. Chỉ cần một bậc sai lệch cũng có thể khiến người sử dụng vấp ngã khi thoát hiểm:

Chiều cao bậc thang tiêu chuẩn: từ 150-180 mm.
Chiều sâu mặt bậc: không nhỏ hơn 250 mm.
Kích thước tối ưu của mặt bậc thường trong khoảng 250-300 mm.
Các bậc phải đồng nhất tuyệt đối trên toàn bộ cầu thang.
Bề mặt nên chống trượt và có khả năng thoát nước tốt khi đặt ngoài trời.

Tiêu chuẩn chiếu nghỉ

Trong hệ thống đáp ứng tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời, chiếu nghỉ đóng vai trò là điểm trung chuyển giúp người sử dụng giảm mệt mỏi và đổi hướng an toàn khi di chuyển liên tục xuống dưới. Nếu chiếu nghỉ quá hẹp hoặc bố trí không đúng khoảng cách, tốc độ thoát nạn sẽ bị gián đoạn, đặc biệt khi có đông người cùng sử dụng:

Chiều rộng chiếu nghỉ tối thiểu bằng chiều rộng vế thang, thông dụng từ 0,9 m đến 1,2 m.
Sau mỗi 15-18 bậc thang phải bố trí một chiếu nghỉ để giảm tải thể lực.
Chiều cao bậc thang thường từ 17-19 cm.
Chiều sâu mặt bậc đạt 25-30 cm để bảo đảm bước chân ổn định.
Độ dốc thang ngoài trời nên giới hạn trong khoảng 45°-60°.
Bề mặt chiếu nghỉ cần chống trơn trượt và có độ thoát nước tốt.
Chiếu nghỉ phải kết nối trực tiếp với cửa thoát hiểm, ban công hoặc sân an toàn, không bị vật cản che chắn.

Tiêu chuẩn lan can và tay vịn

Lan can và tay vịn là bộ phận bảo vệ quan trọng trong tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời, giúp hạn chế nguy cơ ngã cao khi di chuyển gấp trong điều kiện thiếu sáng hoặc tâm lý hoảng loạn. Thiết kế đúng quy cách sẽ hỗ trợ người già, trẻ em và người bị thương giữ thăng bằng tốt hơn:

Chiều cao lan can tối thiểu 1,2 m.
Tay vịn được lắp ở độ cao 0,9-1,1 m tính từ mặt bậc.
Khoảng cách giữa các thanh đứng không vượt quá 100 mm.
Bắt buộc bố trí tay vịn ở cả hai bên thang; trường hợp một bên giáp tường có thể dùng tay vịn gắn tường.
Bề mặt tay vịn phải nhẵn, không có cạnh sắc và dễ cầm nắm.
Kết cấu lan can phải chịu được tải trọng ngang theo quy chuẩn xây dựng và PCCC.
Vật liệu sử dụng nên là thép mạ kẽm hoặc inox chống ăn mòn để duy trì độ bền ngoài trời.

Tiêu chuẩn cửa ra thang thoát hiểm

Cửa dẫn ra thang là mắt xích quyết định hiệu quả của toàn bộ hệ thống. Dù thang được thiết kế đạt chuẩn, một cánh cửa mở sai hướng hoặc bị khóa vẫn có thể khiến quá trình thoát nạn bị đình trệ. Vì vậy, đây là hạng mục bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt trong tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời theo QCVN 06:2022/BXD và các sửa đổi hiện hành:

Chiều rộng thông thủy tối thiểu 0,8 m.
Chiều cao thông thủy tối thiểu 1,9 m.
Cửa phải mở theo chiều thoát nạn từ trong ra ngoài.
Không sử dụng cửa cuốn hoặc cửa trượt trên lối thoát hiểm.
Cửa phải mở tự do từ bên trong mà không cần chìa khóa.
Nên trang bị thanh thoát hiểm (panic bar) và tay co thủy lực để đóng mở nhanh.
Tùy loại công trình, cửa có thể phải đạt yêu cầu chống cháy.
Khu vực trước cửa phải thông thoáng, chống trơn trượt và không có vật cản.
Khoảng cách từ phòng xa nhất đến lối thoát phải đáp ứng giới hạn quy định của quy chuẩn PCCC.

Tiêu chuẩn tải trọng và khả năng chịu lực

Trong các tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời, khả năng chịu lực là yếu tố quyết định đến mức độ an toàn khi hàng chục người cùng di chuyển trong tình huống khẩn cấp. Kết cấu phải đủ cứng, không rung lắc, không biến dạng và được tính toán theo Bộ Xây dựng Việt Nam ban hành trong TCVN 2737:2023 về tải trọng và tác động.

Hoạt tải tối thiểu trên bản thang và chiếu nghỉ đạt từ 500 kg/m² trở lên.
Kết cấu phải xét đồng thời tải trọng sử dụng, tải trọng gió và động đất.
Đối với nhà cao tầng, liên kết giữa thang và công trình phải được gia cường chắc chắn.
Vật liệu thường dùng gồm thép hộp, thép tấm chống trượt hoặc thép mạ kẽm nhúng nóng.
Các mối hàn, bu lông và bản mã phải được kiểm tra để tránh hiện tượng võng hoặc nứt gãy sau thời gian dài sử dụng.

Tiêu chuẩn chống trượt và thoát nước

Một trong những nội dung quan trọng của tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời là kiểm soát nguy cơ trơn trượt. Do thường xuyên tiếp xúc với mưa, bụi và rêu mốc, bậc thang cần có bề mặt ma sát cao và thoát nước nhanh để người sử dụng di chuyển an toàn.

Bề mặt bậc thang nên sử dụng thép gân, thép dập lỗ hoặc sàn grating.
Mép bậc có thể bổ sung nẹp chống trượt hoặc lớp phủ chuyên dụng.
Góc nghiêng thang nên duy trì trong khoảng an toàn, hạn chế quá dốc.
Bậc thang cần có độ dốc nhẹ khoảng 1-2% để nước mưa thoát tự nhiên.
Thiết kế dạng lưới giúp nước, lá cây và bụi bẩn không bị đọng lại trên mặt bậc.
Chiếu nghỉ phải luôn khô ráo, không tạo vũng nước gây nguy hiểm khi sơ tán.

Tiêu chuẩn chống ăn mòn ngoài trời

Vì lắp đặt ngoài trời, thang thoát hiểm liên tục chịu tác động của nắng, mưa, độ ẩm và môi trường ô nhiễm. Do đó, tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời yêu cầu kết cấu phải được bảo vệ chống gỉ sét để duy trì tuổi thọ lâu dài.

Ưu tiên thép mạ kẽm nhúng nóng với lớp kẽm dày khoảng 70-85 µm.
Với công trình gần biển hoặc khu công nghiệp, cần áp dụng cấp bảo vệ chống ăn mòn cao hơn.
Có thể sử dụng hệ sơn nhiều lớp gồm sơn lót chống gỉ, lớp trung gian và sơn phủ chống tia UV.
Tổng chiều dày màng sơn khô nên đạt tối thiểu 120 µm.
Các vị trí như mối hàn, bu lông, chân cột và điểm tiếp xúc với tường cần được xử lý kỹ.
Thang cần được kiểm tra, vệ sinh và sơn bảo trì định kỳ để ngăn ngừa ăn mòn cục bộ.

Phân loại theo kiểu thang

Không phải mọi công trình đều phù hợp với cùng một kiểu thang thoát hiểm. Tùy vào quy mô, mật độ sử dụng và điều kiện kiến trúc, mỗi loại thang sẽ có những yêu cầu kỹ thuật riêng. Hiểu rõ từng dạng kết cấu giúp chủ đầu tư lựa chọn đúng giải pháp và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời theo quy định hiện hành.

Tiêu chuẩn đối với thang bộ thoát hiểm ngoài trời

Thang bộ ngoài trời là dạng phổ biến nhất tại nhà xưởng, trường học, khách sạn, trung tâm thương mại và chung cư thấp tầng. Đây cũng là loại được ưu tiên trong hầu hết các quy chuẩn vì bảo đảm khả năng di chuyển an toàn cho nhiều người cùng lúc.

Ứng dụng phổ biến
- Công trình có từ 2 tầng trở lên.
- Nhà xưởng, văn phòng, nhà ở kết hợp kinh doanh.
- Các tòa nhà có lưu lượng người sử dụng lớn.
Ưu điểm
- Khả năng thoát nạn nhanh, ổn định.
- Phù hợp với trẻ em, người cao tuổi và người mang theo hành lý.
- Dễ bảo trì, kiểm tra và thay thế cấu kiện.

Trong hệ thống tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời, thang bộ luôn được đánh giá là giải pháp tối ưu về tính an toàn và khả năng đáp ứng lâu dài.

Tiêu chuẩn đối với thang đứng có lồng bảo vệ

Thang đứng là dạng thang cố định theo phương thẳng đứng, bao quanh bởi lồng bảo vệ. Kiểu thang này thường xuất hiện tại mái kỹ thuật, bồn nước, silo hoặc khu vực bảo trì thiết bị.

Khi được phép áp dụng
- Dùng cho mục đích tiếp cận kỹ thuật, bảo dưỡng.
- Áp dụng tại vị trí có tần suất sử dụng thấp.
- Chỉ được dùng làm lối thoát hiểm bổ sung trong một số trường hợp đặc biệt.
Kích thước lồng bảo vệ
- Đường kính lồng bảo vệ thường từ 700–-800 mm.
- Khoảng cách từ bậc thang đến vòng lồng bảo vệ bảo đảm người leo không bị va chạm.
- Các vòng đai và thanh dọc phải được liên kết chắc chắn, chống biến dạng.
Giới hạn sử dụng
- Không phù hợp cho trẻ em, người già hoặc người gặp khó khăn vận động.
- Không đáp ứng tốt khi nhiều người cần thoát cùng lúc.
- Không nên áp dụng cho công trình công cộng đông người.

Mặc dù được chấp nhận trong một số điều kiện, thang đứng chỉ đóng vai trò hỗ trợ và không thể thay thế thang bộ trong các yêu cầu cốt lõi của tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời.

Thang gấp thông minh và phạm vi sử dụng

Thang gấp thông minh là thiết bị có thể xếp gọn khi không sử dụng, thường được lắp tại nhà phố, căn hộ nhỏ hoặc khu vực cần tối ưu diện tích.

Ứng dụng phổ biến
- Nhà ở riêng lẻ.
- Cửa sổ thoát hiểm tại tầng cao.
- Không gian có diện tích hạn chế.
Ưu điểm
- Gọn nhẹ, dễ lắp đặt.
- Tiết kiệm chi phí đầu tư ban đầu.
Lưu ý khi sử dụng
- Chỉ phù hợp cho số lượng người ít.
- Cần kiểm tra định kỳ khả năng chịu lực và cơ cấu khóa.
- Không nên thay thế hệ thống thang thoát hiểm cố định trong công trình lớn.

Thang gấp là giải pháp bổ trợ hữu ích, nhưng về mặt pháp lý và kỹ thuật, loại thang này không phải cấu hình chính được ưu tiên trong tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời.

Thang gấp thông minh là thiết bị có thể xếp gọn khi không sử dụng, thường được lắp tại nhà phố, căn hộ nhỏ hoặc khu vực cần tối ưu diện tích

Quy định về thang xoắn trong thoát hiểm

Thang xoắn sở hữu hình thức gọn gàng và tiết kiệm diện tích, nhưng khả năng thoát nạn thực tế bị hạn chế do mặt bậc không đồng đều và hướng di chuyển khó kiểm soát.

Có được phép sử dụng hay không
- Không được ưu tiên làm lối thoát hiểm chính.
- Chỉ xem xét trong công trình nhỏ, số người sử dụng ít.
- Phải được cơ quan thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy chấp thuận.
Điều kiện áp dụng
- Đường kính thang đủ lớn để bảo đảm bề rộng di chuyển.
- Mặt bậc tại vị trí đặt chân đạt kích thước an toàn.
- Lan can liên tục và tay vịn chắc chắn.
Hạn chế
- Khó di chuyển khi hoảng loạn.
- Không thuận tiện cho người già và trẻ nhỏ.
- Khó vận chuyển người bị thương hoặc thiết bị cứu hộ.

Vì những bất lợi trên, thang xoắn thường chỉ được sử dụng như giải pháp kiến trúc hoặc lối thoát phụ, thay vì cấu hình chuẩn trong tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời.

Áp dụng đúng tiêu chuẩn thang thoát hiểm ngoài trời không chỉ giúp công trình đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tạo nên lớp bảo vệ vững chắc cho mọi người khi xảy ra sự cố. Nếu bạn đang thiết kế, cải tạo hoặc kiểm tra hệ thống thoát hiểm, hãy chủ động đối chiếu với các tiêu chuẩn hiện hành để đảm bảo công trình luôn an toàn, bền vững và sẵn sàng trong mọi tình huống.