Dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng sau khi được Hội đồng của Ủy ban Tiêu chuẩn Quốc gia thông qua ngày 18/6. Đây được xem là nền tảng kỹ thuật quan trọng nhằm hỗ trợ triển khai Nghị định 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, đồng thời tạo động lực phát triển thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam theo hướng minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Thông tin được bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, đại diện Trung tâm Chứng nhận Quản lý rừng bền vững, chia sẻ tại Hội nghị phổ biến Nghị định 180/2026/NĐ-CP do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức.

Xây dựng khung tiêu chuẩn phù hợp với Việt Nam và thông lệ quốc tế

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng được xây dựng trên cơ sở tuân thủ hệ thống pháp luật Việt Nam, đồng thời tham khảo nhiều bộ tiêu chuẩn carbon quốc tế. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm sự tương thích với thị trường toàn cầu nhưng vẫn phù hợp với điều kiện quản lý, phát triển lâm nghiệp trong nước.

Đáng chú ý, tiêu chuẩn quốc gia không bắt buộc áp dụng. Theo quy định tại Nghị định 180, tổ chức và cá nhân có thể lựa chọn sử dụng tiêu chuẩn quốc gia hoặc các tiêu chuẩn quốc tế khi đăng ký dự án tín chỉ carbon rừng.

Quy định rõ điều kiện hình thành tín chỉ carbon rừng

Dự thảo đưa ra các yêu cầu đối với tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án thuộc lĩnh vực lâm nghiệp và sử dụng đất. Theo đó, tín chỉ chỉ được công nhận khi hình thành từ các dự án hợp lệ, triển khai các giải pháp giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ carbon như:

Dự án REDD+.
Trồng rừng mới.
Xúc tiến tái sinh tự nhiên.
Nuôi dưỡng và làm giàu rừng.
Nâng cao năng suất rừng trồng.
Mô hình nông lâm kết hợp.
Trồng cây phân tán.

Để đủ điều kiện cấp tín chỉ, chủ dự án phải hoàn thành đầy đủ quy trình xây dựng và đăng ký dự án, áp dụng phương pháp tính toán phát thải và hấp thụ carbon theo hướng dẫn của IPCC, đồng thời được tổ chức độc lập thực hiện thẩm định, xác minh trước khi hoàn tất thủ tục đăng ký và cấp tín chỉ.

Đặt ra yêu cầu chặt chẽ về pháp lý và tính minh bạch

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là quy định rõ điều kiện pháp lý đối với đất và rừng tham gia dự án. Chủ dự án phải xác định chính xác ranh giới dự án, đồng thời chứng minh tính bổ sung của hoạt động giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ carbon so với mức tham chiếu.

Bên cạnh đó, dự thảo yêu cầu bảo đảm nguyên tắc không trùng lặp, nghĩa là cùng một lượng tín chỉ carbon không được ghi nhận hoặc giao dịch nhiều lần.

Để phục vụ công tác thẩm định và xác minh, các dự án phải xây dựng hệ thống dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Đồng thời, dự thảo cũng khuyến khích các dự án tạo ra lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường, cũng như những dự án triển khai trên quy mô liên vùng nhằm nâng cao hiệu quả giảm phát thải.

Quy định riêng đối với từng loại dự án

Mỗi nhóm dự án được áp dụng những điều kiện riêng phù hợp với đặc điểm của từng loại hình.

Dự án REDD+ chỉ được triển khai trên diện tích rừng tự nhiên.
Dự án trồng rừng mới phải thực hiện trên đất lâm nghiệp không có rừng trong tối thiểu ba năm.
Dự án nâng cao năng suất rừng trồng phải có phương án hoặc chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, mốc thời gian ba năm được lựa chọn sau khi cân nhắc giữa yêu cầu của các tiêu chuẩn quốc tế và thực tiễn quản lý đất lâm nghiệp tại Việt Nam. Trong khi nhiều tiêu chuẩn quốc tế quy định thời gian từ 5-10 năm, quy định ba năm được đánh giá phù hợp hơn với điều kiện hiện hành.

Ngoài ra, dự thảo còn quy định thời gian tối thiểu cho giai đoạn tạo tín chỉ cũng như thời gian duy trì dự án nhằm bảo đảm kết quả giảm phát thải được theo dõi liên tục, hạn chế nguy cơ rò rỉ hoặc đảo nghịch phát thải.

Tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế trong đo đạc và tính toán carbon

Điểm nổi bật của dự thảo là xây dựng hệ thống yêu cầu thống nhất đối với hoạt động đo đạc, báo cáo phát thải khí nhà kính và hấp thụ carbon theo hướng tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo đó, tiêu chuẩn quy định đầy đủ các nguyên tắc về:

Xác định nguồn phát thải.
Xây dựng dữ liệu hoạt động.
Lựa chọn hệ số phát thải.
Thiết lập mức tham chiếu.
Tính toán lượng giảm phát thải.
Đánh giá rủi ro.
Xác định lượng tín chỉ carbon đủ điều kiện công nhận.

Đây đều là những thành phần cốt lõi đang được nhiều tiêu chuẩn carbon quốc tế áp dụng nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm chứng của kết quả tính toán.

Tăng cường dữ liệu và quản lý rủi ro

Dự thảo yêu cầu các chủ dự án xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu cùng bản đồ hiện trạng rừng, ưu tiên sử dụng dữ liệu không gian theo hướng dẫn của IPCC để nâng cao độ tin cậy.

Đồng thời, chủ dự án có thể linh hoạt lựa chọn hệ số phát thải từ tiêu chuẩn quốc gia, hệ số phát thải quốc gia hoặc hệ số mặc định của IPCC, giúp quá trình triển khai thuận lợi hơn.

Đối với từng loại dự án, phương pháp xác định mức tham chiếu cũng được quy định cụ thể nhằm làm căn cứ tính toán lượng giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ carbon. Bên cạnh đó, dự thảo yêu cầu đánh giá mức độ không chắc chắn của kết quả và phân tích các rủi ro như cháy rừng, lấn chiếm đất hay tranh chấp đất đai để xác định lượng tín chỉ đủ điều kiện được công nhận.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường carbon

Không chỉ tập trung vào yêu cầu kỹ thuật, dự thảo còn bổ sung các nguyên tắc về bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Trong đó, các dự án cần gắn mục tiêu phát triển kinh tế với bảo tồn môi trường, bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan và xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp trong quá trình triển khai.

Đối với hoạt động thẩm định và xác minh, các tổ chức đánh giá độc lập phải đáp ứng các tiêu chuẩn ISO hiện hành. Việc đăng ký và cấp tín chỉ carbon sẽ được thực hiện theo đúng trình tự quy định tại Nghị định 180.

Theo lộ trình dự kiến, quá trình từ xây dựng văn kiện dự án, thực hiện thẩm định, đăng ký, triển khai các hoạt động giảm phát thải, lập báo cáo kết quả đến hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp tín chỉ carbon sẽ kéo dài khoảng 6-12 tháng.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, toàn bộ quy trình được thiết kế đồng bộ với Nghị định 180, góp phần hoàn thiện khung pháp lý và kỹ thuật cho việc hình thành, vận hành thị trường tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thu hút nguồn lực cho phát triển lâm nghiệp bền vững, đồng thời hỗ trợ thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh trong giai đoạn tới.