Việc vận hành sàn giao dịch carbon đánh dấu cột mốc quan trọng trong lộ trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam. Đây được xem là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 theo cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26, đồng thời tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Hoàn thiện khung thể chế cho nền kinh tế xanh
Theo ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, việc đưa sàn giao dịch carbon trong nước vào hoạt động là kết quả của quá trình triển khai Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam theo Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời thực hiện các quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon.
Ông Phong cho biết, sàn giao dịch carbon không đơn thuần là một hạ tầng kỹ thuật phục vụ mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, mà còn là công cụ kết nối trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của doanh nghiệp. Thông qua cơ chế giao dịch minh bạch, doanh nghiệp có thể chủ động tối ưu chi phí cắt giảm phát thải, thúc đẩy đổi mới công nghệ và hướng đến mô hình tăng trưởng không đánh đổi môi trường.
Trong khi đó, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đánh giá việc vận hành sàn giao dịch carbon là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam. Điều này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một thị trường carbon minh bạch, hiệu quả, tạo điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của quá trình hội nhập quốc tế.
Bên cạnh việc thiết lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo nguyên tắc công khai, minh bạch, sàn giao dịch còn góp phần hình thành giá carbon dựa trên cung – cầu thị trường. Cơ chế này tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và tăng năng lực cạnh tranh.
Đối với thị trường tài chính, sàn giao dịch carbon bổ sung thêm một cấu phần quan trọng cho hệ sinh thái tài chính xanh của Việt Nam. Qua đó, mở rộng khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn cho các dự án phát triển bền vững, đồng thời từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế về thị trường vốn và môi trường.
Mở ra cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư xanh
Hiện nay, khoảng 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã xây dựng và vận hành thị trường carbon, mang lại nhiều kết quả tích cực trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.
Theo GS, TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), Việt Nam đã có sự chuẩn bị tương đối đầy đủ về hành lang pháp lý để đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động. Trong đó, việc phân bổ hạn ngạch phát thải cho các ngành và các doanh nghiệp phát thải lớn như nhiệt điện, thép hay xi măng là nền tảng quan trọng giúp thị trường vận hành hiệu quả.
Ông cho rằng, vận hành sàn giao dịch carbon sẽ góp phần giải quyết bài toán tài chính trong quá trình chuyển đổi xanh, đồng thời tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào đổi mới công nghệ, giảm mức tiêu thụ tài nguyên, tiết kiệm nguyên liệu và nhiên liệu, từ đó hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
GS Võ Xuân Vinh cũng nhấn mạnh, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng ưu tiên các sản phẩm có phát thải thấp, việc xanh hóa sản xuất sẽ giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao vị thế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đặc biệt, nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đều đặt ra yêu cầu cao về phát thải carbon và khả năng truy xuất nguồn gốc carbon của sản phẩm. Nếu doanh nghiệp không kịp thời chuyển đổi, hàng hóa Việt Nam có nguy cơ suy giảm lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ngoài ra, việc hình thành thị trường carbon cũng góp phần định hướng dòng vốn đầu tư nước ngoài theo hướng bền vững. Các nhà đầu tư sẽ ưu tiên những dự án ứng dụng công nghệ cao, phát thải thấp thay vì lựa chọn Việt Nam như một địa điểm sản xuất có mức phát thải lớn. Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực thu hút nhiều hơn các dòng vốn đầu tư xanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững.