Với tiềm năng kỹ thuật ước tính vượt 40.000 MWp, điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp đang được xem là một trong những trụ cột quan trọng để thúc đẩy mô hình khu công nghiệp xanh tại Việt Nam. Mạng lưới nhà xưởng quy mô lớn, mật độ mái cao và nhu cầu tiêu thụ điện ổn định tạo điều kiện lý tưởng để phát triển nguồn điện phân tán ngay tại chỗ, giảm áp lực cho hệ thống truyền tải quốc gia.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế triển khai vẫn còn rất lớn, chủ yếu do các rào cản về hạ tầng, cơ chế giá và nguồn vốn đầu tư. Thực tế cho thấy, Việt Nam hiện sở hữu hơn 430 khu công nghiệp và trên 1.000 cụm công nghiệp đang hoạt động, cùng hàng trăm dự án KCN mới và mở rộng trong giai đoạn tới.
Đây là “quỹ mái” khổng lồ cho phát triển điện mặt trời mái nhà quy mô công nghiệp. Dù vậy, tổng công suất đã lắp đặt mới chỉ vượt mốc 3.200 MWp, tương đương chưa đến 10% tiềm năng kỹ thuật. Đáng chú ý, chỉ khoảng 1/4 số hệ thống có tích hợp pin lưu trữ năng lượng, cho thấy khả năng tối ưu hóa nguồn điện tái tạo vẫn còn hạn chế.
Sự phân hóa theo vùng miền cũng khá rõ nét. Khu vực phía Nam đang dẫn đầu về công suất nhờ lợi thế bức xạ và hạ tầng công nghiệp phát triển sớm, trong khi miền Bắc và miền Trung dù có nhu cầu lớn từ các chuỗi sản xuất mới, lại gặp khó do quá tải lưới điện và thiếu cơ chế khuyến khích đầu tư đủ hấp dẫn. Điều này khiến điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp chưa phát huy hết vai trò là giải pháp giảm chi phí năng lượng và ổn định sản xuất cho doanh nghiệp.
Về dài hạn, phát triển điện mặt trời mái nhà tại các KCN không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là yếu tố then chốt giúp Việt Nam hiện thực hóa các cam kết tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.
Các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và xuất khẩu, ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về tỷ lệ sử dụng năng lượng sạch trong chuỗi cung ứng. KCN nào sớm hoàn thiện hạ tầng năng lượng tái tạo sẽ có lợi thế rõ rệt trong thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần một cách tiếp cận đồng bộ hơn. Doanh nghiệp trong KCN, nhất là nhóm vừa và nhỏ, vẫn gặp khó về vốn đầu tư ban đầu; chi phí hệ thống và pin lưu trữ còn cao; trong khi các mô hình tài chính như PPA nội bộ, thuê mái, hay tín dụng xanh chưa thực sự phổ biến. Song song đó, việc thiếu sự liên thông giữa quy hoạch năng lượng và quy hoạch phát triển khu công nghiệp cũng đang làm chậm tiến độ triển khai trên diện rộng.
Trong bối cảnh đó, các diễn đàn chính sách và hội thảo chuyên đề về năng lượng sạch cho khu công nghiệp đóng vai trò quan trọng, giúp kết nối cơ quan quản lý, nhà đầu tư, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp. Những khuyến nghị về hoàn thiện cơ chế giá, huy động vốn tư nhân và phát triển hạ tầng lưu trữ sẽ là nền tảng để điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp thực sự trở thành động lực chuyển dịch năng lượng bền vững tại Việt Nam trong thập kỷ tới.