Trong Tờ trình gửi HĐND TP. Hà Nội về Đề án “Đô thị Hà Nội thông minh đến năm 2030, tầm nhìn 2045”, UBND TP. Hà Nội đã đề xuất lựa chọn phường Tây Hồ, xã Đông Anh và xã Quốc Oai làm khu vực thí điểm triển khai đô thị thông minh. Đây không phải là quyết định mang tính thử nghiệm đơn lẻ, mà là bước đi có tính toán, phản ánh rõ tư duy tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển và quản trị đô thị của Thủ đô.
Hà Nội hiện là đô thị loại đặc biệt với tốc độ đô thị hóa cao, quy mô dân số lớn và mật độ hoạt động kinh tế – xã hội phức tạp. Các vấn đề về giao thông, môi trường, an ninh đô thị, cung ứng dịch vụ công ngày càng gia tăng về mức độ và tính liên thông. Trong bối cảnh đó, mô hình quản lý đô thị truyền thống, vốn dựa nhiều vào phản ứng tình huống, quản lý theo địa giới hành chính và từng ngành riêng lẻ, đã bộc lộ rõ giới hạn. Thành phố cần một cách tiếp cận mới, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm và vận hành đô thị theo hướng tích hợp.
Việc lựa chọn Tây Hồ, Đông Anh và Quốc Oai để thí điểm đô thị thông minh xuất phát từ các tiêu chí thực tiễn. Đây đều là những khu vực đã có nền tảng hạ tầng kỹ thuật nhất định, đặc biệt là khả năng phát triển giao thông thông minh và hạ tầng số. Đồng thời, ba địa bàn này đại diện cho các dạng không gian đô thị khác nhau của Hà Nội: khu vực đô thị lõi mở rộng (Tây Hồ), vùng đô thị hóa nhanh gắn với định hướng thành phố phía Bắc (Đông Anh), và khu vực giao thoa đô thị – nông thôn với nhiều điểm nghẽn về hạ tầng và quản lý (Quốc Oai). Sự đa dạng này cho phép thành phố kiểm nghiệm mô hình đô thị thông minh trong nhiều bối cảnh khác nhau, từ đó rút ra kinh nghiệm nhân rộng.
Theo định hướng của Đề án, Hà Nội đặt mục tiêu đạt mức phát triển đô thị thông minh tích hợp, nơi quy hoạch đô thị, hạ tầng kỹ thuật, tiện ích thông minh và hệ thống cơ sở dữ liệu được kết nối đồng bộ. Người dân được xác định là trung tâm của hệ thống, bảo đảm mọi dịch vụ đô thị được cung cấp minh bạch, thuận tiện và dựa trên nhu cầu thực tế. Trọng tâm của quá trình này là xây dựng “xương sống dữ liệu đô thị” thống nhất, cho phép thành phố vận hành dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính.
Đến năm 2026, Hà Nội xác định ưu tiên giải quyết 5 điểm nghẽn lớn của đô thị và coi đây là thước đo trực tiếp cho hiệu quả triển khai đề án. Để làm được điều đó, thành phố sẽ triển khai đồng bộ ba cấu phần hạ tầng cốt lõi. Trung tâm Điều hành đô thị thông minh (IOC) đóng vai trò điều phối, tổng hợp và ra quyết định. Trung tâm dữ liệu đô thị (Data Center – DC/AIDC) là nơi lưu trữ, xử lý và kết nối dữ liệu liên ngành. Trung tâm giám sát an toàn thông tin (SOC) giữ vai trò bảo đảm an ninh, an toàn cho toàn bộ hệ thống số của đô thị thông minh.
Song song với đó, trong năm 2026, Hà Nội phải hoàn thành và đưa vào vận hành hệ thống thông tin địa lý đô thị (GIS) và bản sao số đô thị (Digital Twin). Đây được xem là nền tảng công nghệ quan trọng, giúp toàn bộ dữ liệu đô thị được không gian hóa, mô phỏng và khai thác phục vụ điều hành. Thông qua GIS và Digital Twin, các vấn đề như ùn tắc giao thông, ngập lụt, ô nhiễm môi trường hay quá tải hạ tầng có thể được phân tích theo thời gian thực, dự báo xu hướng và đánh giá tác động chính sách trước khi triển khai.
Việc ứng dụng Digital Twin cũng đánh dấu sự chuyển dịch từ mô hình quản lý đô thị mang tính phản ứng sang quản lý chủ động và dự báo. Các kịch bản quy hoạch, phương án đầu tư hay điều chỉnh chính sách có thể được mô phỏng trước, giảm rủi ro và nâng cao chất lượng quyết định. Đây là yếu tố then chốt giúp đô thị thông minh không chỉ là tập hợp các ứng dụng công nghệ rời rạc, mà trở thành một hệ thống vận hành thống nhất.
Trên nền tảng đó, Hà Nội sẽ phát triển các ứng dụng chuyên biệt nhằm giải quyết trực tiếp các điểm nghẽn đô thị. Điều hành giao thông thông minh hướng tới giảm ùn tắc và tai nạn; hệ thống chống ngập thông minh hỗ trợ quản lý úng ngập đô thị; giám sát trật tự, môi trường, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc góp phần nâng cao chất lượng sống và niềm tin của người dân. Những giải pháp này sẽ được triển khai và kiểm chứng trước tiên tại Tây Hồ, Đông Anh và Quốc Oai.
Về cơ chế thực hiện, mô hình thí điểm đô thị thông minh sẽ đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thành ủy và UBND TP. Hà Nội. Cấp ủy, chính quyền địa phương tại các khu vực thí điểm đóng vai trò nòng cốt trong tổ chức triển khai, đồng thời nhận được sự phối hợp, hướng dẫn và đồng hành của các sở, ngành. Cách làm này nhằm bảo đảm tính thống nhất trong chỉ đạo, linh hoạt trong thực hiện và tạo tiền đề để nhân rộng mô hình trên toàn thành phố trong các giai đoạn tiếp theo.