Việc sàn giao dịch Carbon Việt Nam chính thức đi vào hoạt động đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành thị trường carbon trong nước. Khi thị trường được kết nối với các đối tác quốc tế trong những năm tới, tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn tài sản có giá trị, mang lại nguồn thu đáng kể cho nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc đẩy mạnh bán tín chỉ carbon ra nước ngoài cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh những hệ lụy lâu dài.
Thị trường carbon mở ra cơ hội gia tăng nguồn thu
Ngày 29/6, Sàn giao dịch Carbon Việt Nam chính thức vận hành, tạo nền tảng cho việc mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon trong nước. Theo lộ trình, thị trường này sẽ từng bước kết nối với các sàn giao dịch carbon trong khu vực và trên thế giới.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tiềm năng phát triển tín chỉ carbon của Việt Nam rất lớn. Mỗi năm, Việt Nam có khả năng tạo ra khoảng 40–80 triệu tín chỉ carbon và con số này có thể đạt hơn 100 triệu tín chỉ vào năm 2050. Với quy mô này, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng hàng đầu Đông Nam Á về phát triển thị trường carbon.
Việc xuất khẩu tín chỉ carbon vì thế được xem là cơ hội tạo thêm nguồn ngoại tệ và thúc đẩy các hoạt động giảm phát thải trong nhiều lĩnh vực như lâm nghiệp, năng lượng tái tạo và sản xuất xanh.
Giá tín chỉ carbon được dự báo tiếp tục tăng
Trong những năm gần đây, giá tín chỉ carbon trên thế giới liên tục có xu hướng đi lên do nhu cầu cắt giảm phát thải ngày càng lớn.
Trước đây, Việt Nam từng chuyển nhượng tín chỉ carbon rừng thông qua Ngân hàng Thế giới với mức giá khoảng 5 USD cho mỗi tấn CO₂. Tuy nhiên, mức giá này thấp hơn rất nhiều so với các thị trường phát triển. Hiện nay, tín chỉ carbon tại châu Âu thường được giao dịch trong khoảng 70–90 USD/tấn CO₂, trong khi thị trường Trung Quốc dao động khoảng 10–13 USD/tấn.
Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, giá carbon trung bình trên toàn cầu đã tăng hơn gấp đôi trong khoảng một thập kỷ và nhiều dự báo cho rằng xu hướng tăng sẽ còn tiếp tục khi các quốc gia siết chặt mục tiêu giảm phát thải.
Không nên xem tín chỉ carbon chỉ là nguồn thu trước mắt
Mặc dù việc bán tín chỉ carbon có thể mang lại lợi ích kinh tế, nhiều chuyên gia cho rằng đây không nên là mục tiêu duy nhất.
Theo bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc GreenCIC, khi tín chỉ carbon được chuyển nhượng cho đối tác nước ngoài, quyền ghi nhận phần phát thải đã được cắt giảm cũng đồng thời thuộc về bên mua. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam không còn được tính lượng giảm phát thải đó vào mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).
Nếu chuyển nhượng quá nhiều tín chỉ, Việt Nam có thể gặp khó khăn trong việc hoàn thành các cam kết giảm phát thải đã đặt ra với cộng đồng quốc tế.
Mức bán hợp lý cần được tính toán
Các chuyên gia của GreenCIC đã xây dựng nhiều kịch bản về tỷ lệ tín chỉ carbon được phép chuyển nhượng ra thị trường quốc tế với các mức 50%, 70% và 90%.
Kết quả phân tích cho thấy phương án giới hạn khoảng 50% lượng tín chỉ được xem là phù hợp hơn trong bối cảnh Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu giảm phát thải đầy tham vọng. Cách tiếp cận này vừa giúp tạo nguồn thu từ thị trường carbon, vừa giữ lại nguồn tín chỉ cần thiết để phục vụ các cam kết khí hậu trong tương lai.
Nguy cơ phải mua lại tín chỉ với chi phí cao hơn
Một trong những lo ngại lớn hiện nay là Việt Nam có thể bán tín chỉ carbon khi giá còn thấp nhưng sau đó phải mua lại với mức giá cao hơn để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Nếu giá carbon tiếp tục tăng mạnh theo xu hướng toàn cầu, chi phí mua tín chỉ sẽ tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp, đặc biệt là những ngành phát thải lớn như thép, xi măng, nhiệt điện hay hóa chất.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu kiểm kê phát thải và xây dựng kế hoạch tích lũy tín chỉ carbon để phục vụ hoạt động sản xuất trong những năm tới. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng tín chỉ trong nước sẽ ngày càng gia tăng.
Việt Nam đang hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch quốc tế
Để quản lý hoạt động chuyển nhượng tín chỉ carbon ra nước ngoài, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo nghị định quy định việc mua bán tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế và dự kiến trình Chính phủ trong thời gian tới.
Khung pháp lý này được kỳ vọng sẽ giúp cân bằng giữa mục tiêu phát triển thị trường carbon, thu hút nguồn lực tài chính và đảm bảo thực hiện các cam kết giảm phát thải quốc gia.
Sàn giao dịch Carbon Việt Nam đang giao dịch những gì?
Hiện nay, Sàn giao dịch Carbon Việt Nam triển khai hai loại hàng hóa chính:
- Hạn ngạch phát thải khí nhà kính: quyền phát thải tương ứng với 1 tấn CO₂ do Nhà nước phân bổ cho doanh nghiệp.
- Tín chỉ carbon: chứng nhận xác nhận đã giảm hoặc loại bỏ thành công 1 tấn CO₂ và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
Trong phiên giao dịch đầu tiên, giá chào bán hạn ngạch phát thải dao động khoảng 130.000–136.000 đồng mỗi tấn CO₂, tương đương gần 5 USD. Riêng tín chỉ carbon chưa hình thành mức giá tham chiếu do chưa phát sinh giao dịch trên sàn.
Việc đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành cũng giúp Việt Nam trở thành quốc gia thứ ba tại Đông Nam Á và thứ bảy ở châu Á sở hữu thị trường giao dịch carbon chính thức, tạo nền tảng để từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường carbon toàn cầu.