Trong lộ trình thí điểm vùng phát thải thấp tại Hà Nội từ quý I/2026, chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện được xem là “đòn bẩy” then chốt, quyết định mức độ khả thi và tính bền vững của toàn bộ chương trình. Bởi trên thực tế, việc kiểm soát phương tiện phát thải không thể chỉ dừng ở các biện pháp hành chính, mà cần song hành với cơ chế khuyến khích đủ mạnh, đủ rõ ràng và dễ tiếp cận.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố đã và đang lấy ý kiến từ các bộ, ngành liên quan, giới chuyên gia và doanh nghiệp để xây dựng khung chính sách hỗ trợ toàn diện, hướng tới hai mục tiêu song song: giảm áp lực tài chính cho người dân khi chuyển đổi từ xe xăng sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, đồng thời thúc đẩy đầu tư hạ tầng phục vụ giao thông xanh như trạm sạc và tủ đổi pin cho xe máy điện. Các giải pháp cụ thể dự kiến được công bố ngay trong quý I/2026, đồng bộ với thời điểm triển khai thí điểm vùng phát thải thấp.
Về bản chất, chuyển đổi phương tiện không chỉ là thay đổi một chiếc xe, mà là thay đổi thói quen di chuyển đã tồn tại nhiều năm. Phần lớn người dân nội đô Hà Nội hiện vẫn phụ thuộc vào xe máy chạy xăng, do chi phí ban đầu thấp, hạ tầng quen thuộc và tâm lý e ngại về độ tiện lợi của xe điện. Nếu thiếu các chính sách hỗ trợ tài chính và hạ tầng đủ thuyết phục, nguy cơ phản ứng xã hội hoặc triển khai hình thức là hoàn toàn có thể xảy ra.
Nhận diện rõ thách thức này, thành phố xác định cơ chế hỗ trợ sẽ được thiết kế theo hướng “chia sẻ chi phí chuyển đổi”, thay vì đẩy toàn bộ gánh nặng sang phía người sử dụng. Các phương án đang được nghiên cứu bao gồm hỗ trợ trực tiếp khi mua xe điện mới, ưu đãi tín dụng cho hộ gia đình và doanh nghiệp vận tải, cũng như chính sách khuyến khích đổi xe cũ lấy xe sử dụng nguyên liệu sạch. Cách tiếp cận này nhằm đảm bảo quá trình thí điểm vùng phát thải thấp không tạo ra cú sốc chi phí, đặc biệt với nhóm lao động có thu nhập trung bình – thấp.
Song song với hỗ trợ người dùng cuối, Hà Nội cũng đặc biệt chú trọng đến việc kích hoạt dòng vốn đầu tư xã hội cho hạ tầng sạc và đổi pin. Thực tế cho thấy, dù xe điện ngày càng phổ biến, nhưng sự thiếu đồng bộ của trạm sạc, đặc biệt tại các khu dân cư cũ và khu vực nội đô đông đúc, vẫn là rào cản lớn. Việc thành phố chủ động khảo sát vị trí, xây dựng tiêu chí và cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư trạm sạc, tủ đổi pin được xem là bước đi mang tính nền tảng cho thí điểm vùng phát thải thấp.
Không chỉ dừng ở hạ tầng kỹ thuật, chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện còn gắn chặt với chiến lược phát triển giao thông công cộng. Theo Nghị quyết 57/NQ-HĐND, ưu tiên hàng đầu trong vùng phát thải thấp là mở rộng và nâng cao chất lượng vận tải hành khách công cộng, coi đây là giải pháp giảm phát thải bền vững nhất. Việc phát triển các tuyến buýt điện cỡ nhỏ, tăng khả năng kết nối với đường sắt đô thị, cùng dịch vụ xe đạp công cộng – bao gồm cả xe đạp điện – sẽ giúp người dân có thêm lựa chọn di chuyển, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Ở góc độ quản lý, thí điểm vùng phát thải thấp cũng là cơ hội để Hà Nội tái cấu trúc cách tổ chức giao thông đô thị. Thành phố đang xây dựng các phương án phân loại phương tiện theo mức độ phát thải, từ đó xác định nhóm được ưu tiên, nhóm bị hạn chế hoặc cấm lưu thông trong từng khung giờ. Những quy định này, nếu không đi kèm hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, rất dễ tạo ra xung đột lợi ích. Ngược lại, khi người dân có sẵn lựa chọn thay thế hợp lý, các biện pháp kiểm soát sẽ nhận được sự đồng thuận cao hơn.
Một điểm đáng chú ý khác là việc kết hợp chính sách hỗ trợ với công nghệ dữ liệu và giám sát. Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc đo đạc, đánh giá chất lượng không khí và phát thải phương tiện sẽ dựa trên dữ liệu thực tế, cập nhật liên tục. Đây là cơ sở quan trọng để điều chỉnh chính sách hỗ trợ theo từng giai đoạn, đảm bảo thí điểm vùng phát thải thấp không chỉ đúng mục tiêu mà còn linh hoạt trước biến động thực tế.
Về dài hạn, cơ chế hỗ trợ chuyển đổi phương tiện tại Hà Nội còn gắn với các cam kết lớn hơn của Chính phủ. Mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt sử dụng năng lượng xanh và taxi nội đô chuyển đổi hoàn toàn sang phương tiện sạch, đòi hỏi lộ trình rõ ràng và nguồn lực ổn định ngay từ giai đoạn thí điểm. Việc triển khai sớm các chính sách hỗ trợ trong quý I/2026 vì thế không chỉ phục vụ thí điểm vùng phát thải thấp, mà còn đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi giao thông đô thị trong cả thập kỷ tới.
Có thể thấy, thay vì tiếp cận theo hướng “cấm – hạn chế” thuần túy, Hà Nội đang lựa chọn mô hình cân bằng giữa kiểm soát và hỗ trợ. Chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, nếu được thiết kế đúng và thực thi nhất quán, sẽ giúp thí điểm vùng phát thải thấp trở thành một bước chuyển mềm, tạo sự đồng thuận xã hội và mở ra hướng đi thực chất cho mục tiêu cải thiện chất lượng không khí đô thị.